Dân IT học kỹ thuật 4 năm rồi mất việc vì không biết nói chuyện

(Website nhà tài trợ: https://baohiemlienviet.com/bao-hiem-nhan-tho-daiichi-viet-nam-an-tam-hung-thinh-toan-dien)
Mình từng ngồi cùng phòng với một người code giỏi nhất nhóm. Hắn fix bug trong 10 phút mà người khác ngồi cả ngày không ra. Nhưng sau 2 năm, hắn vẫn ở vị trí cũ - trong khi những người code trung bình hơn đã lên senior, rồi tech lead.

Lý do? Hắn không thể giải thích được mình đang làm gì. Không phải vì kiến thức thiếu - mà vì cái cách hắn truyền đạt nó ra thế giới bên ngoài đầu hắn thì hoàn toàn đứt kết nối.

Đây không phải câu chuyện hiếm trong ngành IT.

Tại sao kỹ thuật giỏi lại chưa đủ?

Có một nghiên cứu của McKinsey năm 2022 cho thấy hơn 400 tỷ USD bị thất thoát mỗi năm chỉ vì miscommunication trong các tổ chức - và IT là ngành có tỷ lệ thiệt hại cao nhất vì team thường split giữa người technical và người business.

Khi một developer không giải thích được trade-off giữa hai approach cho product manager, ai bị ảnh hưởng? Cả sản phẩm. Khi một senior engineer không nghe kỹ requirement từ client, ai sửa lại từ đầu? Cả team.

Giao tiếp không phải kỹ năng mềm phụ - nó là lớp interface giữa năng lực của bạn và thế giới bên ngoài.

Vậy giao tiếp thật ra là gì?

Nhiều người trong ngành IT hiểu giao tiếp theo nghĩa hẹp: nói rõ, nói đủ, không nói thừa. Nhưng thực ra giao tiếp có cấu trúc phức tạp hơn - từ cách mã hóa thông điệp, chọn kênh phù hợp, đến cách xử lý nhiễu (noise) trong quá trình truyền đạt. Đây là nền tảng mà các mô hình như Shannon-Weaver hay Berlo's SMCR đã mô tả từ thập niên 50-60.

Mình đã đọc một bài phân tích khá kỹ về cái gọi là giao tiếp là gì và tại sao nó quan trọng hơn kỹ năng mềm - họ mổ xẻ cả phần mô hình lẫn phần văn hóa giao tiếp trong môi trường Việt Nam, đặc biệt là yếu tố high-context mà dân IT hay bỏ qua.

Cụ thể trong IT thì thiếu kỹ năng giao tiếp nào nhất?

Dựa trên quan sát cá nhân và mấy cuộc trò chuyện với anh em trong ngành:

1. Lắng nghe chủ động - phần lớn dev nghe để phản bác hoặc để chờ lượt nói, không nghe để hiểu.
2. Diễn đạt rõ ràng với người không technical - giải thích latency cho PM hay CEO mà không dùng jargon.
3. Đọc phi ngôn ngữ - client nói "được" nhưng mặt mày e dè thì... không phải được.

10 kỹ năng giao tiếp cơ bản mà bất kỳ ai - không riêng IT - đều cần, các bạn có thể xem thêm tại đây nếu muốn kiểm tra mình đang thiếu điểm nào.

Cái gì thay đổi sau khi mình nhận ra điều này?

Mình bắt đầu chuẩn bị trước mỗi cuộc họp không phải bằng slide - mà bằng câu hỏi: "Người nghe mình cần hiểu điều gì sau 10 phút đầu?" Câu hỏi đó thôi đã thay đổi cách mình nói chuyện với team.

Cái người code giỏi nhất phòng kia - mình vẫn ngưỡng mộ năng lực của hắn. Nhưng năng lực mà không truyền được sang người khác thì nó cũng giống như một đoạn code không ai deploy.